Đổi mới quản lý
Cổ phần hoá - Phác thảo bức tranh toàn cảnh 17/03/2008

Trong lịch sử phát triển của nhân loại, cổ phần hoá chắc chắn sẽ là một trong những trang chói lửa nhất: Lóng lánh ánh vàng và chói đỏ máu lửa.
Chúng ta đều biết rằng cách đây khoảng 30 năm, vào đầu thập kỷ 80 của thế kỷ trước, tiến trình Cổ phần hoá đã nảy nở ở một số nước phát triển, đặc biệt đáng kể là ở Anh, Mỹ rồi nhanh chóng lan rộng tới Nga, các nước Đông Âu, Hàn Quốc, Trung Quốc, Việt Nam...
Hiện nay và cho tới ít nhất vài chục năm nữa, Cổ phần hoá chắc chắn sẽ là một trong những âm thanh có giai điệu thăng trầm nhất gắn bó chặt chẽ với xã hội loài người.
Khởi đầu Cổ phần hoá trên thế giới là một quá trình chuyển đổi các Công ty Nhà nước thành Công ty Cổ phần. Trên thực tế, ở các nước tư bản phát triển trên thế giới, hầu như nước nào cũng đã từng có một thời kì chú trọng phát triển các Công ty Nhà nước. Qua thời gian, các Công ty nhà nước ở đây ngày càng bộc lộ rõ những nhược điểm lớn như: Kém hiệu quả, thiếu năng động, không đáp ứng được đòi hỏi của xã hội, lỗ lớn và luôn đòi hỏi bù lỗ...
Cổ phần hoá, bắt đầu từ việc cổ phần hoá các doanh nghiệp nhà nước, đã dần phát triển mạnh mẽ, lan dần tới cả các công ty tư nhân và những loại hình tổ chức kinh tế - xã hội khác (như bệnh viện, trường học, Viện nghiên cứu...).
   Trước khi nghiên cứu những diễn biến mới nhất về cổ phần hoá ở Việt Nam, việc đề cập tới triết lý của cổ phần hoá nói chung là việc có tính chất quan trọng. Tại sao phải cổ phần hoáư và tại sao các công ty tư nhân cũng đang rầm rộ cổ phần hoá ư... Vấn đề ở đây là rất đáng trân trọng: Sau một thời gian dài nỗ lực lao động và vươn lên, hiện nay xã hội loài người đã tiến mạnh tới một nấc thang mới. Cuộc sống cơ bản đã được bảo đảm và giờ đây lao động đã mang ý nghĩa mới, được nâng cao hơn. Nhân loại đã tiến bộ đạt mức tăng năng suất lao động giờ trở thành đòi hỏi tự thân, mang tính đạo đức, văn hoá lao động. Phần lớn các nước phát triển đã tới giai đoạn cáo chung của các giải pháp sơ cứng cưỡng chế tăng năng suất lao động. Giờ đây người lao động đã được đứng vào vị thế chủ động thực hiện và đẩy nhanh quá trình tăng năng suất lao động. Đây có lẽ đang là nét mới đặc biệt quan trọng của lịch sử sản xuất, lịch sử nhân loại. Hệ thống Quản lý Nhà nước nào nắm vững được tính chất phát triển mang tính thời đại này, mạnh dạn vận dụng nó vào việc tổ chức lao động khoa học chắc chắn sẽ đạt được tốc độ phát triển tuyệt với nền kinh tế - xã hội của đất nước. Cổ phần hoá - khái niệm này có tính chất rộng lớn hơn một khái niệm kinh tế.
ở Việt Nam, cổ phần hoá đã diễn ra được khoảng 15 năm, chủ yếu trong lĩnh vực các doanh nghiệp nhà nước và hiện nay tiến trình này đang tiến chuyển tới một giai đoạn mới. Hồi đầu năm mới chính phủ đã công bố danh mục 53 tập đoàn và Tổng công ty Nhà nước lớn sẽ được cổ phần hoá trong vòng 4 năm tới. Theo tin mới nhất mà chúng tôi vừa nhận được thì ban chỉ đạo đổi mới và phát triển doanh nghiệp của Chính phủ vừa ra quyết định thành lập tổ công tác về cổ phần hoá các tập đoàn Tổng công ty Nhà nước với đại diện đến từ nhiều Bộ, Ngành. Ông Nguyễn Trọng Dũng Phó Vụ trưởng vụ đổi mới Doanh nghiệp thuộc Văn phòng Chính phủ được cử làm tổ trưởng tổ công tác. Nhiệm vụ của tổ công tác là giúp Ban chỉ đạo đổi mới và phát triển doanh nghiệp trong việc chủ trì, phối hợp với các Bộ, Ngành, UBND các tỉnh, thành phố, các tập đoàn kinh tế, Tổng công ty Nhà nước để tiến hành cổ phần hoá các tập đoàn và Tổng công ty Nhà nước. Tổ công tác cũng sẽ kiểm tra giám sát đánh giá tình hình tiến độ cổ phần hoá các tập đoàn Tổng công ty Nhà nước theo lịch trình đã thống nhất và báo cáo định kỳ cho Thủ tướng Chính phủ đồng thời phát hiện những vướng mắc, khó khăn trong quá trình cổ phần hoá để báo cáo và đề suất hướng giải quyết.
Nhìn lại khởi nguồn, cách đây 15 năm Hội nghị lần II BCH Trung ương Đảng khoá VII (11/1991) đã đề ra chủ trương Cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nước. Sau 15 năm thực hiện tính đến 30/6/2006 cả nước đã Cổ phần hoá 3365 doanh nghiệp và bộ phận doanh nghiệp. Thông qua cổ phần hoá đã huy động được trên 22 nghìn tỷ đồng vốn nhàn rỗi trong xã hội vào đầu tư kinh doanh. Quy mô của doanh nghiệp cổ phần hoá được mở rộng, số vốn Nhà nước tại doanh nghiệp đã cổ phần hoá tăng mạnh. Đánh giá sâu sắc hơn, sau 15 năm triển khai, mới CPH được 12% số vốn nhà nước có tại doanh nghiệp là quá nhỏ bé. Nhà nước giữ cổ phần vẫn nhiều (bình quân 46,5%), đặc biệt là vẫn nắm chi phối tới 38% số doanh nghiệp CPH. Còn nhiều doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ 100% vốn hoạt động trong các lĩnh vực Nhà nước không cần nắm giữ hoặc chi phối. Các DNNN tuy đã được sắp xếp lại một bước, song quy mô vẫn nhỏ, năng lực tài chính yếu. nhiều doanh nghiệp hệ số vốn tự có / vốn vay, và vốn tự có/ tổng tài sản đang nằm trong giới hạn mất an toàn. Hiện nay 20/101 tổng công ty thua lỗ rất lớn, số còn lại mổ xẻ ra thì cũng còn rất nhiều vấn đề đáng quan tâm.
ở Việt Nam, vấn đề cố phần hoá trong ngành xây dựng đã sớm dành được những quan tâm đặc biệt. Còn nhớ, mới ngày nào cái tên Nhà máy Gạch Thạch Bàn thuộc Bộ Xây dựng luôn được nhắc tới trong chương trình thí điểm với những âm điệu hào sáng vậy mà giờ đây trong ngành Xây dựng Việt Nam đã có hàng chục cái tên nối danh thêm nữa, tầm vóc lớn hơn nữa cỡ Công ty, Tổng công ty có tính chiến lược tham gia tích cực vào tiến trình cổ phần hoá. Trong dư luận công chúng, nhiều người tin tưởng rằng bỏ tiền đầu tư vào cổ phiếu của các Công ty xây dựng sẽ là một trong những quyết định đầu tư sáng suốt. Trên thực tế, cổ phần hoá là một quá trình chuyển biến toàn diện về kinh tế - xã hội - tâm lý nên nó luôn biến động phức tạp theo những chiều hướng đa dạng và vừa qua bức tranh huyền bí này đã được diễn đạt rất hay như dưới đây:
“Sáu tháng trước, lãnh đạo Bộ Xây dựng có lẽ đã không mấy vui vẻ khi ký tên vào bản cáo trình Chính phủ về tình hình cổ phần hoá ở Bộ này. Khi đó, dù tình hình cổ phần hoá được đánh giá là khá nhanh gọn, song chuyện cổ phần một số doanh nghiệp xây dựng bị ế đã phản ánh thực trạng sản xuất kinh doanh không tốt của nhiều doanh nghiệp ngành xây dựng. Thậm chí, ở một số doanh nghiệp, ngay cả cổ phần ưu đãi dành cho cán bộ công nhân viên cũng bị ế.
Nhưng tình hình hiện đã khác hẳn. Theo báo cáo tại hội nghị tổng kết Ngành Xây dựng mới đây, Bộ Xây dựng cho rằng công tác cổ phần hoá là một điểm sáng trong hoạt động của Bộ. Việc hoàn thành kế hoạch cổ phần hoá của năm 2006, trong đó đáng chú ý là việc thí điểm cổ phần hoá Vinaconex là cơ sở để Bộ này đẩy mạnh cổ phần hoá trong năm 2007. Cụ thể, Bộ Xây dựng sẽ tiến hành cổ phần hoá tất cả các doanh nghiệp đã có quyết định cổ phần hoá và xây dựng một kế hoạch mới nhằm sắp xếp một cách tổng thể hệ thống doanh nghiệp nhà nước thuộc Bộ.
Quyết tâm của Bộ, dường như đang nhận được sự ủng hộ khá mạnh mẽ của các doanh nghiệp trực thuộc và đây là điểm khác biệt khá căn bản. Trước đây, trong khi Bộ hô hào đẩy mạnh cổ phần hoá để hoàn thành chỉ tiêu, các doanh nghiệp thuộc Bộ lại thường tìm cách trì hoãn, theo nhận xét của một vị lãnh đạo. Những động thái mới nhất ở Tổng công ty Sông Đà, một trong những doanh nghiệp nhà nước hàng đầu của Bộ, phản ánh rõ nhất xu huống này. Phát biểu trong lễ tổng kết năm mới đây, tổng giám đốc Tổng công ty Sông Đà Dương Khánh Toàn nói tổng công ty đang kiến nghị Chính phủ cho phép cổ phần hoá toàn bộ ngay trong năm 2007.
Theo ông Toàn, các điều kiện hiện nay đã thuận lợi để cổ phần hoá toàn bộ tổng công ty sau khi việc cổ phần hoá và sắp xếp lại các doanh nghiệp thành viên đã hoàn tất. Tính đến ngày 31/12/2006, Tổng công ty này đã sắp xếp lại 64 đơn vị, gồm 61 công ty cổ phần và 3 công ty TNHH nhà nước một thành viên. Đặc biệt, là đã hoàn thành việc niêm yết và đăng ký giao dịch cổ phiếu của 25 công ty cổ phần trên thị trường chứng khoán. Trong kế hoạch năm 2007 tổng công ty này sẽ tiếp tục đưa các công ty cổ phần còn lại lên giao dịch trên thị trường chứng khoán, đồng thời nghiên cứu thành lập công ty chứng khoán.
(Trích từ bài Cổ phần hoá nóng theo do chứng khoán - Anh Minh - Thời báo Kinh tế Sài Gòn 25/4/2007)
Chúng ta đều biết rằng cổ phần hoá phát triển sẽ tạo thêm nguồn hàng cho thị trường chứng khoán và đồng thời sự sôi động cảu thị trường chứng khoán sẽ thúc đẩy, cung cấp thêm động lực cho quá trình cổ phần hoá. ở đây xuất hiện một mối quan hệ gắp bó hữu cơ, phụ thuộc lẫn nhau, thúc đẩy nhanh cùng phát triển.
Trong lĩnh vực cổ phần hoá tại Việt Nam vừa qua ở một tờ báo có uy tín đã công bố một nghiên cứu rất đáng quan tâm: “Trở ngại lớn nhất trong nỗ lực cải thiện chất lượng quản trị của các doanh nghiệp Nhà nước “hậu” cổ phần hoá hoặc chuyển thành công ty trách nhiệm hữu hạn là gìư Đó là sự chi phối khá lớn bởi yếu tố sở hữu. Sở hữu vẫn từ phía cổ đông Nhà nước khi lựa chọn giám đốc, tổng giám đốc, chứ không phải là dựa vào trình độ, năng lực. Có nghĩa là, chuyển đổi chẳng qua chỉ là thay “vỏ” chứ đâu phải thay ruột. Cổ đông Nhà nước vẫn giữ chặt quyền lực lớn trong doanh nghiệp cổ phần hoá. Kết quả điều tra gần đây cho thấy, 96% doanh nghiệp có tổng giám đốc hoặc giám đốc là thành viên hội đồng quản trị (HĐQT), 61% trường hợp giám đốc kiêm chủ tịch HĐQT. Đáng ngại hơn, ban kiểm soát của phần lớn các doanh nghiệp “hậu” chuyển đổi chỉ là “hữu danh vô thực”, thậm chí trở thành công cụ của HĐQT trong giám sát bộ máy điều hành. Thử hỏi sức mấy dám “động” đến HĐQT, tổng giám đốc hay giám đốc để bảo đảm lợi ích của cổ đôngư Đấy là chưa kể khá nhiều thành viên của ban kiểm soát lại nắm trong tay các chức vụ quản lý như kế toán trưởng, phó giám đốc…”
(Trích từ bài Thay vỏ hay ruột - Đan Thanh - Báo An Ninh Thủ Đô, ngày 17/3/2007, Tr 1 tại mục: Vấn đề hôm nay).
Điều đáng quan tâm là ở chỗ cổ phần hoá chỉ hoàn thành được nhiệm vụ của mình trên cơ sở tăng năng suất lao động, sử dụng đồng vốn có hiệu quả hơn với cơ sở là tìm được một hệ thống, một bộ máy quản lý điều hành tốt nhất. Nếu không thực hiện được điều này thì sự lo lắng về tính hình thức của cổ phần hoá là hoàn toàn có cơ sở.
Hầu như nhân dân cả nước đang quan tâm tới những tín hiệu mới trong lĩnh vực cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nước đã được các nhà lãnh đạo tâm huyết khởi động.

Trần Đình Tuấn


Các tin khác
Sự hình thành tư duy phát triển đô thị hiện đại ( 05/04/2008 )
Thách thức trong sự phát triển ( 04/04/2008 )
Chế độ kiến trúc sư trưởng ( 04/04/2008 )
Tư tưởng Hồ Chí Minh về chống quan liêu ( 03/04/2008 )
Ý kiến nhân dân - Kiến nghị các giải pháp chống tham nhũng, lãng phí ( 03/04/2008 )
Một số vấn đề kinh tế bất động sản ở nước ta ( 17/03/2008 )
Nâng cao tính độc lập trong cung cấp dịch vụ tư vấn pháp luật ( 17/03/2008 )
Vi phạm pháp luật trong đầu tư xây dựng, đặc điểm và hậu quả ( 17/03/2008 )
Quy hoạch phát triển công nghiệp VLXD tỉnh Thái Bình ( 17/03/2008 )
 Tin mới nhất

Lộ trình đổi mới R&D Xây dựng và giao thông Hàn Quốc

Những năm qua, Hàn Quốc đã mở rộng rất nhiều đầu tư trong nghiên cứu và phát triển (R&D) khoa học và công nghệ và đã đạt được thành tựu có ý nghĩa. Bắt đầu như là một dự án hợp tác R&D công nghiệp – hàn lâm tháng 12/1994, dự án R&D công nghệ xây dựng và giao thông đã dần dần phát triển ra tổng số 16 dự án bao gồm “Dự án Nghiên cứu và Phát triển công nghệ xây dựng trọng điểm” năm 2006 với vốn Nhà nước được chi cho các dự án từ 1,2 tỷ won lên 262 tỷ won.


Thông báo về việc triệu tập đại hội lần thứ VI của Tổng Hội XDVN

Căn cứ vào Nghị quyết hội nghị BCH TW Tổng Hội XDVN lần thứ V khoá V ngày 6/12/2007, Đoàn Chủ tịch Tổng Hội XDVN đã có quyết định và thông báo về việc tổ chức đại hội khoá VI của Tổng Hội vào ngày 21/8/2008. Đoàn Chủ tịch Tổng Hội đã lập đề cương tổ chức đại hội và ra quyết định thành lập Ban Tổ chức để chuẩn bị đại hội.


Các đề tài NCKH của Tổng Hội được duyệt trong năm 2008

Theo công văn số 02/BXD-KHCN ngày 7/1/2008 của Bộ Xây dựng, về kế hoạch khoa học công nghệ và môi trường ngành xây dựng năm 2008, ban hành theo quyết định số 1535/QĐ-BXD ngày 28/12/2007 của Bộ trưởng Bộ Xây dựng, Bộ Xây dựng thông báo chính thức các đề tài mà cơ quan thực hiện là Tổng Hội XDVN trong năm 2008 gồm 2 đề tài, đó là:


10 sự kiện quan trọng của Hội Môi trường đô thị Việt Nam năm 2007

1. Trong thời gian từ 28/2~13/3/2007, Hội đã cử 30 thành viên tham quan, học tập và trao đổi kinh nghiệm về xử lý chất thải công nghiệp và bảo vệ môi trường  ở Nhật Bản.
2. Đã tổ chức hội nghị BCH lần thứ 7 khoá II tại TP Hồ Chí Minh vào ngày 15/6/2007


Hoạt động của Hội Kết cấu và Công nghệ xây dựng Việt Nam

Họp Thường trực BCH
Ngày 19/1/2008, Hội đã họp hội nghị Thường trực BCH do Chủ tịch Hội, GS. TSKH. Nguyễn Văn Liên chủ trì. Hội nghị đã quyết định một số công tác quan trọng trong năm 2008.


Hội Xây dựng Hà Nội họp tổng kết công tác năm 2007

Sáng ngày 26/1/2008 tại Hội trường Công viên Bách Thảo, Hội Xây dựng Hà Nội đã họp hội nghị Tổng kết hoạt động năm 2007 với sự tham dự của các uỷ viên BCH Hội, lãnh đạo các chi hội cùng đại diện các Hội bạn. GS.TS. Nguyễn Mạnh Kiểm Chủ tịch Tổng hội XDVN và Phó Chủ tịch UBND Hà Nội Nguyễn Văn Khôi đã đến dự Hội nghị.