banner

Chào mừng đã ghé thăm website Tổng Hội Xây Dựng Việt Nam

banner
Trang chủ
Giới thiệu Tổng hội
Tin tức và sự kiện
Đổi mới Quản lý
Tiêu điểm
Thông tin hoạt động Tổng hội
Quy hoạch - Kiến trúc - Đô thị và xã hội
Diễn đàn xây dựng
Công trình
Kiến trúc - Quy hoạch
Môi trường
Đất đai
Nhà ở
KH-CN - Sản phẩm mới
Thị trường xây dựng
Doanh nghiệp XD: Năng lực và hoạt động
Văn hóa - Thư giãn
Tạp chí Người xây dựng
Nhìn ra nước ngoài

1 User online
Công ty TNHH Sơn Trường

Công ty CP bê tông và xây dựng Vinaconex-Xuân Mai

Công ty CP bê tông và xây dựng Vĩnh Tuy

Kiến trúc nhà dạng thuyền vùng Đông Nam á

Hoàng Xuân Phương


Các kiểu nhà dạng thuyền ở Đông Nam á rất phong phú, bao gồm các nguyên thể và nhiều biến cách, xuất xứ từ quá trình lịch sử của các dân tộc vây quanh một vùng đất gọi là Sundaland nay nằm dưới biển giữa vùng tam giác Việt Nam – Mã Lai – Nam Dương. Trong khoảng thời gian từ các năm 23.750 đến 15.250 trước Công nguyên, vùng đất này khô ráo ở độ sâu trên dưới 100 mét so với mặt biển hiện tại. Cách nay 17.000 năm khi kỳ Đại băng hà kết thúc thì nước biển bắt đầu dâng lên thu hẹp lục địa, tạo ra các dòng di cư đến những vùng cao xa gần. Các nền văn minh thái cổ bị nhận chìm, chôn vùi, hoặc xóa tan dấu vết ở nơi mà Stephen Oppenheimer (*) gọi là “Vườn địa đàng ở Phương Đông”. Trận đại hồng thủy chỉ kết thúc cách nay 4.200 năm với mực nước biển cao hơn hiện nay đến 4 hoặc 5 mét.
Khi đoàn du khảo chúng tôi đến vùng đất Toraja ở trung tâm đảo Sulawesi thuộc quần đảo Celebes thì cư dân còn kể rất rõ về việc tổ tiên của họ đã di cư đến đó trên những con thuyền, và rồi con cháu dùng thuyền làm nhà. Các ngôi nhà-thuyền gọi là tongkonan luôn xếp thành hàng và hướng mũi về phía bắc –nơi trung tâm của “vườn địa đàng”- để kính nhớ đấng sáng tạo trời đất sinh ra tổ tiên của họ. Người Toraja rất coi trọng lễ tang vì họ cho rằng kể từ đó linh hồn người chết lại tiếp tục cuộc hành trình đi về phương nam. Vì thế đám tang của người Toraja là những ngày tiễn biệt rộn ràng vui vẻ, tuy nhiên rất tốn kém nên nhiều người phải quàn kẻ chết dài ngày trong nhà cho tới khi đủ tiền mua trâu làm đám.
Đám tang của người Toraja luôn bắt đầu bằng nghi thức đâm trâu trước mũi nhà-thuyền tongkonan. Nhiều dân tộc vùng Đông Nam á tin rằng trâu là con vật quan trọng nhất, vì sau khi được sát tế, hồn trâu sẽ dẫn đưa linh hồn người chết đến gặp tổ tiên. Trong các năm 1960 khi tôi dành những mùa hè đến học tiếng Thượng ở Tây Nguyên thì nghi thức đâm trâu còn rất đình đám, vả lại nhiều quan tài như của người Mnông cũng làm theo dạng thân trâu. Lễ bỏ mả ở miền Thượng luôn có đủ một mẫu nhà-thuyền để người chết mang theo và một con trâu sát tế để dẫn dắt linh hồn, lẽ dĩ nhiên không thể thiếu những tiếng chiêng ngân để giúp người chết sau này nhận ra bộ tộc của mình khi hồn họ phiêu du giữa các cánh đồng thảo nguyên.
            Thực ra các kiểu nhà-thuyền ở Tây Nguyên nước ta rất đa dạng và biến thể ít nhiều, từ nhà dài đến nhà rông và các loại nhà mồ, với các trang trí hình cặp sừng trâu trước mỗi mũi mái khác với loại hình trang trí hình con rắn thần Naga hay mũi thuyền nối dài của phần lớn kiến trúc Khmer. ở Toraja các cặp sừng trâu sát tế được gắn trên một cột ở phần mũi nhà-thuyền tongkonan. Nhà nào càng có nhiều cặp sừng trâu thì càng tỏ ra giàu có hoặc nhiều quyền thế. Những ngôi nhà tongkonan kiểu mới cũng có khắc chạm hình rồng –phần đầu hay cả toàn thân- và các cặp sừng trâu ngay trước mặt tiền. Trước đây khi tôi ghé thăm Komodo gần đảo Bali trong khuôn khổ Chương trình Giao hổ Địa tầng Thế giới (IGCP) thì đã nhận ra những nét đúc chạm hình rồng hay rắn thần Naga ở đây đó trong vùng Đông Nam á rất giống với con rồng hiện nay ở đảo, gọi là rồng Komodo –Varanus komodoensis-.
Từ Celebes chúng tôi xuống tàu trở lại Bali và đáp chuyến bay đến Medan qua ngả Jakarta. Lúc này trời đã vào tháng Tư và những trận mưa mùa nhiệt đới bắt đầu nặng hạt ở Nam Dương cũng như ở Mã Lai, con đường đi từ thủ phủ Medan của tỉnh Bắc Sumatra đến hồ Toba cách đó 120km hết sức vất vả. Hồ Toba là một miệng núi lửa khổng lồ, dài gần 90 km và rộng 31km, ở giữa là một cù lao lớn, 20km x 40km, gọi là Samosir. Mặt nước hồ cao hơn mặt biển hiện nay đến 900 m và nơi sâu nhất của hồ vào khoảng 529 m. Hồ Toba, trung tâm văn hóa của hơn 6 triệu người Batak, không chỉ là dấu tích của một vụ nổ khủng khiếp cơ hồ tận diệt nhân loại cách nay hơn 70.000 năm mà còn là chứng tích của những cuộc đào thoát khỏi “vườn địa đàng”. Cũng như ở Toraja, ở đây câu chuyện về đại hồng thủy và con tàu cứu nạn Noah không chỉ là ký ức truyền thuyết mà là hình tượng: Các ngôi nhà được kiến thiết như một con tàu với hai mũi cong lên, con người và súc vật sống chung trong đó.
Nhờ sự tận tình của các em sinh viên khoa sử và khoa kiến trúc ở làng Tomok, chúng tôi có điều kiện đến thăm nhà mồ Raja Sidabutar, tương truyền là vị vua đầu tiên của người Batak ở Toba, và khảo sát các mộ đá tại đó. Việc khảo sát các ngôi nhà-thuyền tại đây cũng trở nên dễ dàng nhờ vào sự niềm nở và cả sự hiểu biết của các chủ nhà. Một ngôi nhà-thuyền truyền thống của người Batak luôn có 3 phần ứng với 3 thế giới: Phần mái là thượng giới của thần linh và linh hồn ông bà tổ tiên, phần thân là thế giới của người đang sống, và phần dưới sàn là hạ giới nơi vẫn được dùng để nuôi các loài gia súc. Cấu trúc mái nhà hết sức đặc biệt, gồm 2 mũi tàu bằng gỗ kết nối bởi hệ thống dây chằng như thể dây buồm nối vào cột buồm, và mái nhà chính là các cánh buồm. Thân nhà là một lườn tàu đúng nghĩa vì ở đó không hề có các cột chống.
Cả mái nhà và thân nhà tạo nên một con thuyền hoàn chỉnh và rất chắc chắn, tuy nhiên việc kiến tạo một ngôi nhà-thuyền rất khó và chỉ những người thật giàu kinh nghiệm mới có thể đứng ra tổ chức thực hiện. Đó có thể là lý do tại sao kiến trúc nhà-thuyền có nhiều biến cách, từ kiểu nhà sàn đơn giản đến các phức hợp kiến trúc cung điện với mái cong vút và rất nhiều họa tiết trang trí, tuy vậy chúng luôn giữ được ý nghĩa truyền thống về ba thế giới trong một ngôi nhà. ở nước ta, ngoài các kiểu nhà sàn phổ biến hiện nay và các kiểu nhà mồ truyền thống Đông Nam á, thì ở Tây Nguyên, loại hình nhà rông nhấn mạnh đến phần mái thật cao và to thể hiện các cánh buồm trong khi loại hình nhà dài thể hiện một thân thuyền dài và vững chắc với cấu trúc cột chống thay thế dạng lườn.
(*) Stephen Oppenheimer, 1998. Eden in the East: the drowned continent of the Southeast Asia.



<< Back

 

Nội dung khác:
      Những nguyên tắc cơ bản để tiếp cận sinh thái trong thiết kế xây dựng
      Làm đẹp Thủ đô bắt đầu từ những góc phố nhỏ
      Mùa xuân bàn về cái chợ
      Phủ Tây Hồ - Điểm nhấn cảnh quan vùng Hồ Tây Hà Nội
      Bàn về kiến trúc cầu và đường cho khách bộ hành trong đô thị để giảm tai nạn giao thông